VBT (Velocity-Based Training) – Przewodnik zakupowy [NLS Gear]

Obecnie urządzenia do monitorowania pracy ze sztangą i ciężarami stanowią jeden z najszybciej rozwijających się segmentów technologii sportowej. Trening oparty na prędkości ruchu (Velocity-Based Training, VBT), po raz pierwszy zdefiniowany przez Bryana Manna, przeszedł przez ostatnie lata ogromną ewolucję – od samego pomiaru prędkości sztangi po kompleksowe monitorowanie treningu siłowego. Choć wyznaczanie prędkości ruchu nadal jest kluczowym elementem VBT, nowoczesne technologie umożliwiają także pomiar innych parametrów, takich jak tor ruchu sztangi, przemieszczenie czy tempo generowania siły.

Nowe standardy w monitorowaniu treningu siłowego

Producenci sprzętu do VBT nieustannie rozwijają swoje systemy, dążąc do precyzyjnego określania toru sztangi oraz jej interakcji z ciałem sportowca. W przeszłości, dominującym produktem były systemy oparte o czujniki z linką. Dzisiaj jednak ich popularność stale maleje. W miejsce takich systemów wchodzą bardziej zaawansowane rozwiązania, które czerpią z potencjału bezpośrednich pomiarów, nie wymagających żadnego połączenia sprzętu z obciążeniem. Takie rozwiązania, mimo że wiążą się ze sporym wyzwaniem technologicznym, wciąż zyskują na swojej popularności, głównie ze względu na swoją mobilność, praktyczność i potwierdzoną już rzetelność.

Oprócz postępów w samym sprzęcie (hardware), ogromne znaczenie ma również rozwój oprogramowania (software). Integracja z systemami zarządzania danymi sportowców (AMS – Athlete Management Systems), narzędzia do programowania treningów czy łączność z innymi systemami treningowymi, to dzisiaj już powszechny standard w świecie nowoczesnej technologii VBT.  

O obecnych standardach, napiszemy więcej właśnie w tym artykule, z którego dowiesz się m.in. o kluczowych aspektach sprzętów VBT, najważniejszych różnicach między produktami i o tym, na co warto zwrócić największą uwagę, decydując się na zakup urządzenia dopasowanego do Twoich potrzeb.

CZYM JEST VELOCITY-BASED TRAINING (VBT)?

Velocity-Based Training (VBT) to metoda treningowa, która wykorzystuje pomiar prędkości ruchu jako kluczowy wskaźnik do oceny efektywności i intensywności ćwiczeń siłowych. W przeciwieństwie do tradycyjnych metod bazujących na procentach maksymalnego obciążenia (1RM), VBT dostarcza natychmiastowych danych, pozwalając na precyzyjne dostosowanie intensywności treningu w czasie rzeczywistym.

Dzięki nowoczesnym rozwiązaniom technologicznym, trenerzy i zawodnicy mogą lepiej kontrolować zmęczenie, optymalizować progresję obciążeń i minimalizować ryzyko kontuzji.

Na rynku dostępnych jest wiele narzędzi umożliwiających wdrożenie metody VBT do codziennego treningu. Te najważniejsze podsumujemy właśnie teraz.

LISTA DOSTĘPNYCH SPRZĘTÓW DO VBT

Nasza lista uwzględnia wyłącznie produkty szeroko wykorzystywane na całym świecie i charakteryzujące się powszechną uniwersalnością i w pełni funkcjonującym oprogramowaniem. Warto jednak pamiętać, że technologie szybko się zmieniają i te rozwiązania, które widzisz w poniższej tabeli, mogą nie być dostępne już za kilka lat.

Swoje zestawienie rozpoczynamy od tabeli przedstawiającej kluczowe wskaźniki, na które warto zwrócić uwagę przy wyborze odpowiedniego sprzętu.

Podczas analizy powyższej tabeli, pamiętaj o kilku istotnych aspektach, w tym m.in.:

• Integracji z AMS (systemami do zarządzania danymi zawodników) – integracja może mieć charakter bezpośredni lub pośredni. Bezpośrednio – dane treningowe automatycznie przesyłane są do takiego systemu. Pośrednio – eksport danych do pliku musi być wykonywany ręcznie przez użytkownika.
• Licencji i dostępach do danych – Część urządzeń proponuje darmowe wersje oprogramowania (licencji), która z reguły ma swoje ograniczone możliwości. Większość produktów wiąże się wykupieniem licencji, której zwyczajowym terminem jest okres 1 roku.
• Dostępie do platformy internetowej – niektóre systemy VBT proponują dostęp do platformy internetowej, w której możliwa jest jeszcze bardziej szczegółowa i zaawansowana analiza danych.
• Rzetelność pomiarów – W niektórych badaniach nad rzetelnością pomiarów, część produktów VBT wykazała pewne rozbieżności. Wybierając sprzęt, staraj się wybrać ten, który przeszedł wielokrotne próby rzetelności i niezależne walidacje.

MOŻLIWOŚCI I OGRANICZENIA SPRZĘTOWE SENSORÓW VBT

Monitorowanie ruchu sztangi w treningu VBT opiera się na analizie ruchu, a nie na bezpośrednim pomiarze siły czy mocy. Oznacza to, że na dokładność pomiarów duży wpływ ma technika użytkownika oraz sposób przeprowadzenia ćwiczenia. Większość dostępnych systemów VBT dokonuje bezpośrednich pomiarów, co oznacza fizyczne połączenie sensora ze sztangą. Z kolei rozwiązania wykorzystujące sensory na nadgarstku lub kamery wymagają precyzyjnej konfiguracji, aby skutecznie analizować ruch sztangi. Niektóre urządzenia mogą również szacować parametry dla innych urządzeń treningowych, ale ich rzetelność w mniej popularnych ćwiczeniach zależy od stopnia walidacji systemu.

Każdy system VBT ma swoje zalety i ograniczenia, które warto uwzględnić przy wyborze sprzętu do monitorowania treningu siłowego. Przykładowo, sensory LPT (Linear Position Transducer), czyli urządzenia wykorzystujące linki do pomiaru przemieszczenia (np. GymAware RS i Vitruve), świetnie sprawdzają się w monitorowaniu dystansu pokonywanego przez sztangę i są niezwykle precyzyjne w rejestrowaniu wolniejszych ruchów. Natomiast akcelerometry (np. Output Sports, Enode Pro i Beast), choć mniej skuteczne w pomiarze dystansu, znakomicie wychwytują zmiany prędkości i są idealnym narzędziem do analizy ruchów dynamicznych.

DOKŁADNOŚĆ POMIARÓW

Dokładność pomiarów w treningu opartym na prędkości (VBT) jest kluczowym czynnikiem wpływającym na skuteczność zarówno pojedynczych jednostek treningowych, jak i długofalowej adaptacji organizmu do wysiłku. Wybierając sprzęt VBT, warto zwrócić uwagę na trzy kluczowe aspekty:

• Rzetelność i wiarygodność pomiarów
• Efektywność wykorzystania danych w treningu
• Wpływ na długoterminowy rozwój zawodnika

Jeśli urządzenie nie jest w pełni zweryfikowane pod względem dokładności, skuteczność opartych na nim metod treningowych może być wątpliwa.

Większość dostępnych systemów VBT została zwalidowana podczas podstawowych i najbardziej popularnych ćwiczeń, takich jak przysiad czy wyciskanie na ławce. Niektóre urządzenia przeszły również testy w kontekście pomiarów wyskoku, jednak żaden system nie został jeszcze oficjalnie zweryfikowany dla pełnego zakresu ćwiczeń siłowych. W związku z tym, przy wyborze sprzętu warto kierować się renomą marki i doświadczeniami użytkowników.

Nowoczesne systemy VBT opierają się głównie na algorytmach analizujących dane z kamer lub akcelerometrów. Istnieją jednak rozbieżności w badaniach dotyczących kluczowych funkcji VBT, takich jak szacowanie maksymalnego ciężaru na jedno powtórzenie (1RM), monitorowanie zmęczenia czy optymalizacja metod treningowych. Ważne jest więc, by badania potwierdzające skuteczność danego urządzenia były konsekwentnie powtarzane, ponieważ różnice w metodologiach mogą tłumaczyć brak spójnych wyników między badaniami.

Aby urządzenie było praktyczne w treningu, musi nie tylko zapewniać rzetelny i natychmiastowy feedback, ale być też wystarczająco precyzyjne, aby wykrywać nawet niewielkie zmiany, które mogą wpłynąć na optymalizację treningu. Oprócz samej dokładności pomiarów, kluczowe znaczenie ma też ergonomia i łatwość użytkowania sprzętu. Dla wielu użytkowników ważna jest też intuicyjna obsługa i brak problemów związanych z wykorzystaniem sprzętu w rzeczywistych warunkach treningowych

VBT A MONITOROWANIE RUCHU SZTANGI

Naturalnym rozwojem kategorii VBT jest przejście od częściowej analizy powtórzeń (z wynikami dotyczącymi prędkości i mocy) do kompleksowych pomiarów. Obecnie, kilku producentów deklaruje m.in. możliwość monitorowania ruchu sztangi, jednak dokładność i precyzja takich pomiarów nie została jeszcze w pełni zweryfikowana w badaniach naukowych.

W VBT ciągle najbardziej popularnym przeznaczeniem urządzeń jest praca z ciężarami podczas ćwiczeń olimpijskich. Niemniej jednak, coraz większym zainteresowaniem cieszą się inne ćwiczenia i parametry wybiegające poza prędkość i moc. Do takich należą pomiary prędkości w fazie ekscentrycznej, wykrywanie izometrycznych napięć mięśniowych, analiza zakresu ruchu, a nawet ocena różnych parametrów przy wysiłkach dynamicznych. Sam parametr dotyczący monitorowania ruchu sztangi nie rozwija się tak szybko, jak pierwotnie się spodziewano i nie jest jasne, czy będzie to w przyszłości ważna funkcja dla systemów VBT.

W treningu siłowym i sportowym wydaje się, że sam tor sztangi nie jest aż tak ważny jak np. sposób, w jaki zawodnik oddziałuje na ciężar i w jaki ciężar oddziałuje na zawodnika. Możliwe, że temat pomiarów sztangi rozwinie się jeszcze w przyszłości, ale na tą chwilę jego znaczenie nie jest aż tak duże i nie wydaje się znaczące.

METODY POMIAROWE W VBT

Monitorowanie ruchu w treningu opartym na prędkości (VBT) może odbywać się za pomocą sensorów inercyjnych (IMU), enkoderów liniowych oraz kamer.

Każda z metod pomiarowych ma swoje zalety i ograniczenia, które warto wziąć pod uwagę, szczególnie w kontekście zastosowania w treningu indywidualnym i grupowym. Systemy noszone na nadgarstku mogą mieć swoje ograniczenia związane m.in. ze specyficzną techniką wykonywanych ćwiczeń. Systemy bezpośrednio monitorujące sztangę mogą natomiast wpływać na dynamikę ruchu w podnoszeniu ciężarów, zwłaszcza jeśli bazują na akcelerometrach, które bywają zbyt wrażliwe na drobne niuanse ruchowe.

Enkodery liniowe – to jedno z najlepszych rozwiązań do pomiaru prędkości sztangi ze względu na to, że podczas większości ruchów ze sztangą, ich prędkość nie przekracza 3 m/s, tj. poziomu, w którym odpowiednia częstotliwość próbkowania pozwala uzyskać precyzyjne dane. Główne wyzwanie związane z tym rozwiązaniem to możliwość uszkodzenia urządzenia podczas upuszczania ciężarów, dlatego konieczne jest stosowanie dodatkowych systemów mocowania lub modyfikacji ćwiczeń, aby zapewnić bezpieczeństwo zarówno sprzętu, jak i użytkownika. Mimo wysokiej dokładności pomiarów, rozwój enkoderów jest jednak znacznie wolniejszy od rozwoju technologii opartych na kamerach i akcelerometrach.

IMU i akcelerometry – Akcelerometry i inne mobilne sensory znajdują swoje zastosowanie w monitorowaniu prędkości sztangi i ocenie kluczowych parametrów motorycznych. Główne wyzwanie w ich użyciu to prawidłowe wykrycie ruchu oraz identyfikacja pełnych powtórzeń. Popularność akcelerometrów wynika z ich stosunkowo niskiej ceny, zwłaszcza w porównaniu do starszych systemów opartych na enkoderach. Dalszy rozwój technologii sprawia, że rozwiązania te z czasem powinny być jeszcze bardziej konkurencyjne, a ich rzetelność będzie się tylko poprawiać.

Kamery – Popularność systemów VBT opierających się o kamery przechwytujące ruch również stale rośnie. Takie systemy pozwalają na precyzyjne odwzorowanie ruchu i analizę biomechaniki treningu siłowego, a także na ocenę skoczności i gotowości do wysiłku. To jedno z najbardziej wszechstronnych rozwiązań w kategorii Velocity-Based Training, ale to również rozwiązanie należące do jednego z najdroższych.

OPROGRAMOWANIE I INTEGRACJE Z APLIKACJAMI ZEWNĘTRZNYMI

Doświadczenie użytkownika oraz sposób działania systemu mają kluczowe znaczenie dla efektywności treningu opartego na prędkości (VBT). O ile w badaniach naukowych priorytetem jest dokładność z jaką zbierane są dane i zgodność systemu z metodologią badawczą, tak w środowisku sportowym liczy się coś więcej. W takich sytuacjach, jednym z kluczowych aspektów jest m.in. płynność procesu treningowego, oznaczająca tak naprawdę, że oprogramowanie, z którego korzysta trener lub zawodnik umożliwia łatwą, szybką, przejrzystą, czytelną i łatwą do zrozumienia analizę danych, a także daje możliwość planowania i monitorowania obciążeń treningowych, w tym również w czasie rzeczywistym.

Równowaga między jakością danych a łatwością użytkowania

W świecie praktycznych zastosowań treningowych, Istnieje kompromis między jakością danych a łatwością obsługi systemów VBT. Oprócz dostarczania trenerom i zawodnikom szybkich informacji zwrotnych, oprogramowanie powinno także umożliwiać wcześniejsze programowanie treningów, wpływając m.in. na usprawnienie organizacji pracy i skrócenie czasu poświęconego na przygotowanie treningu. W większości systemów stosowane jest podejście reaktywne, w którym to zawodnik wybiera ćwiczenie i wprowadza ciężar, a każdy trening odbywa się szybko i sprawnie – bez zakłócania planowanej sesji treningowej, również w warunkach treningu zespołowego.

WIĘCEJ INFORMACJI O PRODUCENTACH I PRODUKTACH VBT

Rynek urządzeń do Velocity-Based Training (VBT) rozwija się w szybkim tempie. W ciągu ostatnich kilku lat wielu producentów dostosowało swoje urządzenia do potrzeb Klientów tak, by spełniały one wymagania dotyczące precyzji pomiarów, łatwości użytkowania oraz możliwości zastosowania w grupach i drużynach.

Wśród firm, które warto rozważyć w tej kategorii są przede wszystkim:

• Output Sports – Firma z siedzibą w Irlandii, specjalizująca się nie tylko w testowaniu siły i mocy, ale również skoczności i zakresu ruchu. Sensory Output Sports są jednym z najbardziej wszechstronnych rozwiązań w kategorii VBT i umożliwiają pomiar zarówno tradycyjnych ćwiczeń z sztangą, jak i innych form treningu, w tym m.in. ćwiczeń z wolnymi ciężarami (hantlami i kettlebell). Output daje również możliwość wykonywania testów skocznościowych i korzystania z rozbudowanej platformy internetowej do szczegółowej analizy danych, tworzenia programów treningowych, monitorowania obciążeń i wielu innych.
  
  
• Perch – Amerykańska firma technologiczna, której pierwszy system oparty o kamerę przechwytującą ruch został wprowadzony w 2019 roku w jednej z najlepszych sportowych uczelni w Stanach Zjednoczonych – LSU. Od tamtej pory, popularność Perch stale rożnie, a system stale rozbudowywany jest o nowe możliwości. System Perch to coś znacznie więcej niż tylko monitorowanie prędkości i mocy. To również ocena skoczności, analiza toru sztangi czy gotowości do wysiłku.  
  
  
• GymAware – Australijski producent, który od ponad 20 lat uznawany jest za złoty standard w pomiarach VBT, kojarzony głównie z urządzeniami z linką – GymAware RS. GymAware posiada też produkt bardziej mobilny i pozbawiony linki – FLEX. System ten montowany jest na końcu sztangi i opiera się o laser, który precyzyjnie mierzy pozycje i odległości. To tańsza alternatywa dla tradycyjnych rozwiązań GymAware, która tylko nieznacznie ustępuje swoim rodzinnym produktom pod kątem dokładności pomiarów.  
  
  
• Enode – Niemiecka firma, która mimo swojej krótkiej historii, rozpowszechniła swoje rozwiązanie wśród wielu klubów sportowych. Sensory Enode Pro to małe, bezprzewodowe akcelerometry, które z jednej strony są eleganckie, a z drugiej – łatwe w użyciu. Enode Pro wyposażone jest w standardowe funkcje, a posiada przy tym opcję monitorowania toru sztangi.
  
  
• Beast – Włoska firma oferuje system, który łączy tradycyjne parametry ze sprawdzonymi technologiami bezprzewodowymi. System Beast jest popularny wśród niektórych zawodników, ale nie ma jest tak znany lub popularny jak wcześniej wspomniane rozwiązania. Jego dobrymi stronami są przede wszystkim przejrzysty interfejs użytkownika i rzetelność pomiarów.
  
  
• Vitruve – Hiszpańska firma jest jedną z najnowszych i najmłodszych na rynku. Oferuje kompaktowy, liniowy enkoder, który jest zasilany bateryjnie i łatwy do przenoszenia. Produkt synchronizuje się z tabletem i jest intuicyjny zarówno dla trenerów, jak i zawodników. Vitruve jest znane z precyzyjnych szacunków 1RM i dobrej rejestracji wyników.

PODSUMOWANIE

Kluczowym elementem skutecznego treningu siłowego i sportowego jest ocena tego, czy program treningowy przynosi oczekiwane rezultaty – nie tylko pod kątem realnego przełożenia na dyscyplinę sportową, ale również pod kątem ograniczonej ilości kontuzji. Monitorowanie obciążenia na sztandze stanowi tylko niewielką część tego procesu, dlatego ważne jest, by w całym procesie, planując treningi długoterminowo, uwzględniać przede wszystkim wszystkie potrzeby zawodników.

Inwestując w sprzęt diagnostyczny i treningowy zwracaj szczególną uwagę na dokładność i rzetelność pomiarów, a także łatwość obsługi i analizy danych. Jak w każdej inwestycji, nie małą rolę odgrywa również cena – pomyśl więc tutaj o jak najlepszym stosunku ceny do jakości, a nie tylko o jak najniższej cenie. W tym przypadku, wkalkuluj nie tylko koszt zakupu produktu (hardware), ale również oprogramowania (licencji) i potencjalne koszty związane z serwisowaniem, naprawami i innymi rzeczami, które mogą powiększać Twoje wydatki w przyszłość.

Pamiętaj, że technologia powinna służyć Tobie i Twoim zawodnikom, przynosząc nie tylko stale lepsze wyniki i komfort pracy, ale również zwrot z inwestycji.