Co powoduje skurcze mięśni podczas treningu?

Skurcze mięśni to częsty problem, z którym spotykają się sportowcy i osoby aktywne podczas treningów i zawodów. Charakteryzują się one nagłym, mimowolnym i bolesnym spięciem mięśnia, który może wystąpić w trakcie aktywności fizycznej lub po jej zakończeniu. Choć przyczyny skurczów mięśni nie są do końca zrozumiane, istnieje kilka teorii, które próbują wyjaśnić to zjawisko. W tym artykule przyjrzymy się najczęstszym czynnikom, które mogą prowadzić do skurczów mięśni w trakcie wysiłku.

 

Rodzaje i częstość występowania skurczów mięśni

Skurcze mięśni podczas lub po treningu to problem, z którym spotkał się niemal każdy sportowiec. Trudno jest dokładnie oszacować, jak wielu sportowców cierpi na skurcze, ponieważ niektórzy doświadczają ich tylko sporadycznie, podczas gdy inni zmagają się z nimi regularnie. Warto również zauważyć, że skurcze mogą mieć różną intensywność – od drobnych, krótkotrwałych skurczów, po silne, ogólnoustrojowe skurcze, które mogą powodować ból przez długie godziny, a nawet dni.

Według badań, skurcze występują u około 67% triatlonistów, z czego 4% zgłasza doświadczenie silnych skurczów podczas lub po wysiłku fizycznym. Warto zauważyć, że różne badania mogą różnie definiować skurcze, co dodatkowo utrudnia dokładne określenie ich rozpowszechnienia.

 

Czynniki ryzyka

Skurcze mięśni są bardziej powszechne wśród sportowców uprawiających dyscypliny wytrzymałościowe, ze względu na długi czas trwania wysiłku oraz powtarzalny charakter ćwiczeń. Niemniej jednak skurcze mogą wystąpić w niemal każdej dyscyplinie sportowej. Do czynników ryzyka, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia skurczów, należą:

• Wiek (skurcze są bardziej powszechne u osób starszych),
• Choroby sercowo-naczyniowe,
• Wysokie temperatury i wilgotność.

Warto jednak pamiętać, że te czynniki ryzyka są jedynie skorelowane ze zwiększoną częstością występowania skurczów i nie stanowią ich bezpośredniej przyczyny. Istnieją dwie główne teorie dotyczące przyczyn skurczów mięśni, z których żadna nie wyjaśnia całkowicie tego zjawiska.

 

Zaburzenia bilansu elektrolitowego i nawodnienia

Najczęściej spotykaną teorią jest ta, która wiąże skurcze mięśni z odwodnieniem i utratą elektrolitów podczas pocenia się. Elektrolity, takie jak sód, potas i magnez, są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania mięśni, w tym do ich skurczów i rozkurczów. W przypadku ich niedoboru, zwłaszcza w wyniku intensywnego pocenia się, może dojść do zakłócenia pracy mięśni, co skutkuje ich skurczeniem.

Pierwsze badania dotyczące tej hipotezy przeprowadzono w latach 20. i 30. XX wieku, kiedy to pracownicy fizyczni, tacy jak górnicy czy hutnicy, wykonywali ciężką pracę w gorących warunkach, często w odzieży ochronnej. W badaniach tych zauważono, że skurcze były związane z utratą elektrolitów, zwłaszcza sodu, mimo że odwodnienie nie zawsze było obecne. Pracownicy, którzy pili napoje z dodatkiem sodu, doświadczali skurczów znacznie rzadziej niż ci, którzy spożywali tylko wodę.

Współczesne badania, które badały skurcze wśród sportowców, również wskazują na zjawisko większej utraty sodu u osób, które doświadczają skurczów. Często tacy sportowcy piją wodę, a nie napoje elektrolitowe, co może przyczyniać się do problemu. W innych badaniach stwierdzono, że napoje węglowodanowo-elektrolitowe opóźniały czas, w którym uczestnicy zaczynali doświadczać skurczów, co sugeruje, że uzupełnianie elektrolitów może mieć znaczenie.

 

Zmieniona kontrola nerwowo-mięśniowa

Choć skurcze często występują w czasie długotrwałego wysiłku w ciepłych warunkach, mogą się także pojawić w chłodniejszych środowiskach, gdzie odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe nie występują. Oznacza to, że istnieją inne mechanizmy odpowiedzialne za skurcze, które nie są związane z równowagą elektrolitową.

Jedną z teorii jest zaburzona kontrola skurczów mięśni przez układ nerwowy, wynikająca z wyczerpania organizmu. Zwiększone zmęczenie powoduje, że aktywacja mięśni staje się nadmierna, a proces hamowania skurczów przez układ nerwowy jest osłabiony. W wyniku tego dochodzi do niekontrolowanego skurczu mięśni.

Badania dotyczące tej hipotezy opierają się na wywoływaniu skurczów za pomocą stymulacji elektrycznej mięśni. W jednym z badań okazało się, że osoby, które miały tendencję do skurczów, potrzebowały mniejszej stymulacji elektrycznej, by wywołać skurcz. Ponadto, kiedy nerwy te zostały zablokowane za pomocą znieczulenia, wymagana była większa stymulacja, aby wywołać skurcz. Te wyniki wskazują na związek między układem nerwowym a występowaniem skurczów, choć nie wiadomo jeszcze, czy skurcze wywołane stymulacją elektryczną są identyczne z tymi wywołanymi w trakcie treningu.

 

Co powoduje skurcze mięśni?

Skurcze mięśni najczęściej występują w czasie wysiłku fizycznego w upalnych warunkach, gdzie dochodzi do utraty elektrolitów. Niemniej jednak, mogą się także zdarzyć w sytuacjach, gdy odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe nie mają miejsca. W takich przypadkach skurcze są najczęściej wynikiem zmienionej kontroli skurczów mięśni przez układ nerwowy, wywołanej przez zmęczenie. Choć mechanizmy tego zjawiska nie są jeszcze w pełni zrozumiane, nie zmienia to faktu, że ważne jest, stosowanie odpowiedniej profilaktyki i wprowadzenie odpowiednich strategii walki ze skurczami.