Fotokomórki to jedno z najważniejszych narzędzi wykorzystywanych w nowoczesnym pomiarze czasu i szybkości, które wciąż zyskuje na popularności zarówno wśród trenerów, jak i sportowców. Wykorzystując zaawansowaną technologię wiązek podczerwieni, fotokomórki umożliwiają precyzyjny pomiar momentu przejścia zawodnika przez określoną linię, pozwalając na dokładną ocenę wydajności pracy w czasie rzeczywistym.
Chcesz dowiedzieć się więcej na temat tego, jak działają fotokomórki, jakie wyzwania wiążą się z ich używaniem i jakie rozwiązania w zakresie oceny szybkości i zwrotności są warte największej uwagi? W tym artykule przyjrzymy się bliżej tym zagadnieniom, omawiając zarówno zasady działania fotokomórek, jak i ich zastosowanie w różnych metodach pomiaru szybkości i zwrotności. Odpowiemy także na pytania, które systemy pomiarowe najlepiej sprawdzą się w profesjonalnym treningu sportowym.
JAK DZIAŁAJĄ FOTOKOMÓRKI?
Większość dostępnych na rynku systemów pomiaru czasu nadal opiera się na technologii stosowanej od dekad, wykorzystującej wiązki podczerwieni i bramki pomiarowe. Standardowa bramka składa się z dwóch statywów ustawionych w określonej odległości, przesyłających dane do centralnej jednostki zbierającej i wyświetlającej wyniki.
Zasada działania fotokomórek jest prosta: gdy zawodnik przekroczy wiązkę podczerwieni, system rejestruje moment jej przerwania. Metoda ta nie jest jednak całkowicie pozbawiona wad. Ludzka sylwetka w ruchu nie jest idealnym punktem odniesienia – ręce lub nogi mogą przekroczyć linię pomiaru przed środkiem ciężkości ciała, co prowadzi do minimalnych, ale zauważalnych odchyleń w wynikach. W odpowiedzi na ten problem niektóre systemy stosują podwójne wiązki, eliminując ryzyko zafałszowania wyników, a zaawansowane modele wykorzystują też wysokie statywy tak, aby pomiar obejmował całą sylwetkę sportowca.
SPOSOBY POMIARU SZYBKOŚCI I ZWROTNOŚCI
Współczesne metody pomiaru szybkości i zwrotności są niezwykle zróżnicowane. Wśród nich, istnieje kilka metod, które z różnych powodów cieszą się największą popularnością.
Do takich należy niewątpliwie pomiar za pomocą stoperów ręcznych. Jest to jedna z najstarszych metod pomiarowych, której wadą jest przede wszystkim precyzyjność pomiarów – ograniczona przez ludzką reakcję. W przypadku długich biegów czy mniej skomplikowanych testów, stoper może być wystarczający, ale w bardziej dynamicznych i zaawansowanych testach, wymagane jest zastosowanie znacznie bardziej dokładnych technologii.
Takimi technologiami są właśnie fotokomórki. Czas mierzony za pomocą fotokomórek mierzony jest z dużą dokładnością, a dane z testów zapisywane są w sposób automatyczny. Fotokomórki pozwalają też nie tylko na pomiar szybkości liniowej, ale również zwrotności i ocenę poruszania się w różnych kierunkach.
Niektórzy trenerzy korzystają też zsystemów GPS i akcelerometrów, które mogą mierzyć prędkość zawodnika na całym dystansie, w tym podczas zmian kierunku. Wykorzystanie tych urządzeń jest coraz powszechniejsze w profesjonalnym sporcie, ponieważ umożliwia dokładny pomiar nie tylko szybkości, ale także zwrotności i wielu innych parametrów bezpośrednio związanych z wynikami sportowymi.
WYZWANIA ZWIĄZANE Z POMIAREM SZYBKOŚCI I ZWROTNOŚCI Z UŻYCIEM FOTOKOMÓREK
Kiedy myślimy o pomiarze prędkości sportowców, mamy na myśli coś znacznie bardziej rzetelnego od prostego ustawienia pachołków i użycia stopera. Chociaż ręczny pomiar czasu sprawdza się w testach wytrzymałościowych czy dłuższych sprintach, tylko elektroniczne systemy pomiarowe pozwalają na precyzyjną analizę rzeczywistych zmian w szybkości zawodnika.
Największym wyzwaniem przy testowaniu szybkości jest wybór odpowiedniego protokołu pomiarowego. Należy w tym przypadku określić, czy badamy pierwszy ruch zawodnika, reakcję na bodziec czy moment postawienia pierwszego kroku. Różne technologie pozwalają na analizę poszczególnych etapów startu:
Nagranie wideo – pozwala na identyfikację momentu pierwszego ruchu,
Czujniki bloków startowych – mierzą siłę generowaną przy starcie,
Mata kontaktowa rejestruje pierwszy krok, ale nie uwzględnia reakcji na sygnał startowy.
Warto pamiętać, że czas reakcji nie zawsze przekłada się na skuteczność startu. Zawodnik może perfekcyjnie zareagować na sygnał, ale popełnić błąd przy wybiciu, co wpłynie na jego wynik. Pokazuje to, że wybór metody pomiaru musi być dokładnie przemyślany, ponieważ nawet minimalne różnice w protokole testowym mogą znacząco wpłynąć na wyniki.
Wpływ metody pomiaru na wyniki
Badania nad pomiarem prędkości dostarczają zarówno cennych informacji, jak i kontrowersyjnych wyników, które budzą sceptycyzm trenerów. Często zdarza się, że różnice w protokole testowym lub sposób wykorzystania sprzętu wpływa na powtarzalność wyników. Przykładowo, sprint na 10 lub 20 metrów może dawać zupełnie inne rezultaty w zależności od sposobu pomiaru:
Zawodnik może wbiegać na bramkę pomiarową z rozpędu,
Może uruchamiać stoper przez dotknięcie panelu startowego,
Może startować z pozycji nieruchomej w pozycji startu lekkoatletycznego.
Niektóre systemy wykorzystują ręczne uruchamianie pomiaru przez trenera, powodując tym samym ryzyko błędów ludzkich – wystarczy, że trener w danym dniu ma gorszy refleks, a wyniki testu zostaną automatycznie zafałszowane. Dodatkowym problemem jest to, że zawodnicy często próbują sztucznie poprawiać swoje czasy, wpływając na mniej rzetelną ocenę ich faktycznych postępów treningowych.
Z tego względu testy szybkości powinny być standaryzowane i powtarzalne. W przeciwnym razie analiza wyników traci na wiarygodności.
Chcesz mieć to wszystko w jednym pliku PDF?
Zostaw maila — wyślemy Ci darmowy zestaw startowy: plan treningowy
i żywieniowy na początek.
Wyzwania związane z pomiarem zwrotności
Pomiar zwrotności i zmian kierunku to jeszcze większe wyzwanie niż liniowy pomiar prędkości. Testowanie ruchu w różnych kierunkach ma ograniczoną wartość w kontekście rzeczywistych sytuacji meczowych, ponieważ fotokomórki nie zawsze są w stanie precyzyjnie odwzorować dynamiczne sytuacje pojawiające się podczas gry.
Niektóre systemy (jak np. SportReact Starter Kit) wykorzystują natomiast światła sygnalizacyjne, które dodają element reakcji do testu zwrotności. Testy z góry ustaloną trasą pozwalają na ocenę ogólnej sprawności, jednak nie są wystarczające do określenia rzeczywistej skuteczności zawodnika na boisku. Podobnie jak w przypadku testów szybkości, zawodnicy mogą nauczyć się schematu testu, poprawiając swój wynik, ale niekoniecznie poprawiając swoje wyniki w danej dyscyplinie sportu.
Czy testy zwrotności odzwierciedlają rzeczywiste warunki sportowe?
Większość systemów pomiarowych została zaprojektowana z myślą o testach liniowych, przez co klasyczne fotokomórki mogą nie najlepiej symulować warunki gry. Wielu zawodników w trakcie testu zamiast skupić się na otoczeniu, patrzy na sprzęt pomiarowy. To z kolei nie odzwierciedla naturalnych warunków treningowych lub meczowych.
Jednym z najważniejszych elementów prawidłowo przeprowadzonych testów motorycznych jest więc odzwierciedlenie rzeczywistych wymagań danej dyscypliny sportowej. Ważne jest, by trenerzy i zawodnicy byli stale na bieżąco z aktualnymi badaniami i doniesieniami naukowymi, a następnie dostosowywali protokoły testowe do faktycznych potrzeb treningowych.
NAJLEPSZE RODZAJE FOTOKOMÓREK
Na rynku dostępnych jest wiele różnych fotokomórek i sprzętów dających możliwość oceny szybkości i zwrotności. W naszym zestawieniu uwzględniliśmy najczęściej wybierane i sprawdzone systemy, które od lat cieszą się uznaniem wśród profesjonalistów na całym świecie. Są to urządzenia z ugruntowaną pozycją na rynku, gwarantujące niezawodność oraz skuteczność w codziennym treningu i analizie wyników.
W poniższym opisie, nie podajemy szczegółowych informacji na temat cen czy specyfikacji technicznych, takich jak rodzaj baterii czy dodatkowe funkcje, ponieważ ceny mogą się różnić w zależności od dostawców, a producenci często oferują różne pakiety i rabaty. Wszystko to sprawia, że dokładne określenie kosztów może być trudne.
Większość dostępnych na rynku systemów, opiera się na technologii podczerwieni (IR), wykorzystując bramki pomiarowe z wiązką laserową do rejestrowania wyników. Wiele z tych systemów znajduje zastosowanie nie tylko w treningach sportowych, ale również w badaniach naukowych, co potwierdza ich wysoką precyzję i niezawodność. Niezależnie od wyboru, każdy z nich oferuje dokładne pomiary i może znacząco usprawnić proces oceny szybkości i zwrotności zawodników.
SportReact – SportReact to nowoczesny system pomiaru czasu rodem z Chorwacji, łączący klasyczne fotokomórki z interaktywnymi rozwiązaniami do treningu reakcji i zwinności. To system wykorzystujący opierający się o technologię podczerwieni, zapewniający dokładność niezbędną do profesjonalnych testów motorycznych. Dzięki wielokolorowym światłom LED i dynamicznym sygnałom wizualnym, SportReact umożliwia przeprowadzanie testów reakcji i ćwiczeń wymagających szybkiego podejmowania decyzji. Jego kompaktowa konstrukcja oraz możliwość bezprzewodowej synchronizacji z aplikacją mobilną sprawiają, że system jest wygodny w użyciu zarówno na boisku, jak i w hali treningowej.
SmartSpeed – Systemy pomiarowe SmartSpeed australijskiej marki VALD to jedne z najbardziej zaawansowanych technologicznie fotokomórek dostępnych na rynku, posiadających bogate możliwości analizy danych. System SmartSpeed wykorzystuje technologię Single Beam z Error Correction Processing (ECP), zapewniającą wyjątkową precyzję pomiaru. Wyróżnia się przy tym wielokolorowym systemem świetlnym, umożliwiającym przeprowadzanie testów reakcji i zwrotności. Daje też możliwość dodawania akcesoriów, takich jak mata skocznościowa czy opaski RFID, poszerzających możliwości analityczne systemu. Fotokomórki synchronizują się z dedykowaną aplikacją na urządzenia mobilne i funkcjonują w formie bezprzewodowej. To jeden z najczęściej wybieranych systemów do oceny szybkości i zwrotności na świecie.
ELIGA Sports Timing System – Fotokomórki ELIGA Sports Timing System to zaawansowane narzędzie do pomiaru czasu, pochodzące z Chin. Ten system wyposażony jest w technologię Single Beam z korekcją błędów i zapewniającą wysoką dokładność pomiarów. Może być wykorzystywany zarówno do testów szybkości, jak i zwrotności. Sterowanie systemem odbywa się w sposób bezprzewodowy, za pomocą telefonu lub tableta. Wszystkie dane z testów, trafiają natomiast do platformy internetowej, zintegrowanej z całym ekosystemem urządzeń diagnostyczno-treningowych ELIGA Sports.
Ledsreact – System pomiaru czasu Ledsreact to nowoczesne narzędzie wykorzystywane do oceny reakcji oraz prędkości w różnych dyscyplinach sportowych. Dzięki technologii radarowej i świetlnym sygnałom, ten niezwykle kompaktowy i praktyczny system oferuje dynamiczne testy reakcji na bodźce wizualne, pozwalając nie tylko na precyzyjne pomiary czasu reakcji zawodników, ale na wykonywanie testów dla kilku zawodników jednocześnie. Ledsreact jest wyposażony w zestaw diod LED, emitujących różne kolory, sygnalizujących moment rozpoczęcia akcji, a także umożliwiających dostosowanie ustawień do różnych rodzajów testów. System jest łatwy w użyciu, a zapewnia przy tym szczegółowe informacje na temat ważnych parametrów motorycznych, w tym również tych związanych z prewencją kontuzji.
Freelap – Freelap to opracowany w Szwajcarii system pomiaru czasu, wyróżniający się kompaktową i bezprzewodową konstrukcją. Jego największą zaletą są miniaturowe nadajniki, które nie zajmują miejsca na torze. W przeciwieństwie do tradycyjnych fotokomórek, Freelap jest produktem noszonym na ciele podczas testu – każdy zawodnik korzysta wtedy z indywidualnego chipa, rejestrującego moment przekroczenia pola magnetycznego nadajnika. To sprawia, że pomiar jest niezwykle precyzyjny i nie wymaga dużej infrastruktury. System umożliwia jednoczesny pomiar wielu zawodników, a jego konfiguracja zajmuje minimalną ilość czasu. Wyniki są natychmiast przesyłane do aplikacji mobilnej na urządzenia z systemem Android lub iOS, co pozwala na błyskawiczną analizę danych bez konieczności ręcznego przetwarzania wyników.
Microgate – Microgate to włoska marka specjalizująca się w zaawansowanych systemach pomiaru czasu, oferująca dwa główne rozwiązania: system fotokomórek Witty oraz system Optojump. Witty to klasyczne fotokomórki o wysokiej jakości wykonania, zapewniające precyzyjny pomiar czasu w treningach szybkościowych. Optojump to zaawansowany system pomiarowy, przypominający tor kolejowy, w którym setki wiązek podczerwieni analizują ruch zawodnika. Jest wykorzystywany głównie do szczegółowych badań biomechanicznych i analizy wzorców ruchu. Microgate posiada też w swojej ofercie system IMU, który nie jest jednak powszechnie stosowany w pomiarach prędkości.
Swift Performance – Swift Performance to australijska marka, która dostarcza nowoczesne systemy pomiaru czasu oraz maty do skoków, wykorzystywane głównie w badaniach naukowych i przez profesjonalne drużyny sportowe, zwłaszcza w rugby. Innowacyjny system Speed Start, zamiast tradycyjnej maty startowej z przyciskiem, wykorzystuje wiązkę podczerwieni umieszczoną blisko podłoża, co zapewnia bardziej naturalny start dla sportowców. Dzięki integracji systemu z iPadem, trenerzy mogą błyskawicznie analizować wyniki, eliminując konieczność korzystania z laptopa. Sprzęt Swift Performance jest szeroko stosowany w badaniach i w publikacjach naukowych, a także w profesjonalnych klubach sportowych.
Część systemów do pomiaru czasu, szybkości i zwrotności, o których czytałeś powyżej, dostępna jest w naszym sklepie sportowym New Level Sport. Zapraszamy do zapoznania się z pełną ofertą urządzeń diagnostycznych i treningowych, a jeśli z Twojej strony pojawią się jakiekolwiek pytania – skontaktuj się z jednym z naszych ekspertów za pośrednictwem formularza kontaktowego, pisząc maila lub dzwoniąc na podane w zakładce „Kontakt” dane.
Zestaw startowy
Odbierz darmowy plan treningowy i żywieniowy
Komplet na start — dopasowany do Twojego celu. Wybierz, na czym Ci zależy, a wyślemy Ci wszystko w PDF prosto na maila.
Bez spamu. Materiały przygotowane przez Adama, trenera New Level Sport. Wypisujesz się jednym kliknięciem.
Adam Kilian
Założyciel New Level Sport | Były profesjonalny sportowiec
Przez lata kariery sportowej w Polsce i za granicą pracowałem z czołowymi specjalistami od przygotowania motorycznego, prewencji kontuzji i żywienia w sporcie. W New Level Sport przekładam to doświadczenie na konkretną wiedzę — po to, żeby Twoje decyzje treningowe były lepiej uzasadnione, a każdy etap przygotowań przynosił realne efekty.
